Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы

Қазақстан Республикасының Президенті – Қ.К. Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы

Сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі

Билік пен қоғам арасында тұрақты диалог орнату
арқылы ғана қазіргі геосаяси ахуалға бейімделген 
үйлесімді мемлекет қалыптастыруға болады

2020 жылдың 30 қаңтарында 2020-2022 жылдарға арналған «Белсенді ұзақ өмір сүру» Жол картасын әзірлеу қағидалары мен әдістері сараптамалық талқылау өтті. Іс-шараны ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты мен ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Министрлігі ұйымдастырды. Сараптамалық талқылаудың қонақтары БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссиясының (БҰҰ ЕЭК) өкілдері – халық қоныстандыру жөніндегі топтың жетекшісі Виталий Гаучайте Виттич, кеңесші Ольга Харитонова, қызметкер Лиза Варт болды.

Талқылау барысында, ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ директорының кеңесшісі Мадина Нұрғалиева қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының әлеуметтік даму Тұжырымдамасына сәйкес 2020-2022 жылдарға арналған «Белсенді ұзақ өмір сүру» Жол картасын қалыптастыру бойынша жұмыстар жүргізіліп жатқанын атап өтті. «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыруда Үкімет Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі әлеуметтік даму Тұжырымдамасын қабылдады, оның мақсаты адам капиталының сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жағдай жасау, сондай-ақ барлық қазақстандықтар үшін өмір сапасының жоғары стандарттарына қол жеткізу болып табылады.

Атап айтқанда, Тұжырымдама шеңберінде мемлекеттік әлеуметтік саясаттың басым салаларының бірі ретінде қарт адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту белгіленді. Бұл ретте негізгі бағыттар табысты қорғау, қолжетімді медициналық көмек, белсенді ұзақ өмір сүру және кедергісіз өмір сүру ортасын қорғау мәселелері айқындалды.

30 01 2020 2

Өз кезегінде, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау Министрлігі жобалық басқару Департаментінің бас сарапшысы (ҚР ЕХӘҚМ) Әсия Ақанова - Қазақстанда 2011-2020 жылдарға арналған ҚР қарт адамдардың жағдайын жақсарту бойынша Ұлттық іс-қимыл жоспары, 2018-2020 жылдарға арналған аға буын азаматтарының өмір сүру сапасын арттыру бойынша Республикалық кешенді жоспар әзірленгені және қазіргі уақытта қарт адамдарды жан-жақты қамтитын Жол картасын әзірлеу міндеті тұрғаны туралы бөлісті.

30 01 2020 3Халық қоныстандыру тобының жетекшісі Виталий Гаучайте Виттич өз сөзінде бұл БҰҰ ЕЭК сарапшыларының Қазақстанға алғашқы сапары, оның мақсаты мемлекеттік органдардың өкілдерімен, ҚР Парламентінің депутаттарымен, кәсіподақтармен, ҮЕҰ және сарапшылар қоғамдастығымен кездесу болып табылатынын атап өтті. Кездесу барысында алынған мәліметтер негізінде БҰҰ ЕЭК өкілдері 2020-2022 жылдарға арналған «Белсенді ұзақ өмір сүру» Жол картасын қалыптастыру үшін әдістемелік ұсынымдар әзірлейтін болады. Сарапшы сөзінде «халықтың Қартаюы - бұл экономикаға, қоғам құрылымына, денсаулық сақтау жүйесіне әсер ететін процесс.  Еуропада бес адамның бірі-65 жастан асқан. Қазіргі уақытта халықаралық тәсілдер – қартаю жөніндегі Мадрид жоспары, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Салауатты қартаю жөніндегі Декларациясы әзірленді. Көптеген елдер осы нормативтік құжаттарға қосылып келеді», - деді.

30 01 2020 4БҒМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институтының бас ғылыми қызметкері Юрий Булуктаев: «Қартаю-бұл экономиканың барлық салаларының проблемасы және Қазақстан қазір осы мәселеге өте көп көңіл бөледі. Мысалы, 2018 жылдан бастап Алматы қаласында белсенді ұзақ өмір сүру Орталықтары ашылды және белсенді жұмыс істейді. Алайда бұл жеткіліксіз: Қарт адамдардың салауатты өмір салтының ұзақтығын есепке алуды енгізу, эйджизм – жасы бойынша кемсітушілік проблемасын жою, қарт адамдарды күту жөніндегі мәселені шешу, кадрлар даярлауды күшейту және республикада гериатриялық орталықтарды дамыту қажет», - деп сөз сөйледі.

Халықаралық экономика және қаржы академиясының ректоры Ләзат Нұрқатова қарт адамдарды қолдау бойынша статистиканы келтірді және Қазақстанда әлеуметтік қорғаудың тиімді жүйесін құру бойынша жұмыстар жүргізіліп жатқанын атап өтті. «Қазақстан Республикасының 2030 жылға дейінгі әлеуметтік даму Тұжырымдамасында егде жастағы азаматтарға өзін-өзі жүзеге асыру үшін жаңа мүмкіндіктер берілетін болады. 1991 жылдан бастап егде жастағы азаматтарды әлеуметтік қолдау бойынша қабылданған нормативтік актілердің жалпы саны 425 бірлікті құрады. Қазіргі уақытта 16 жоғары оқу орны әлеуметтік қызметкерлерді даярлауда, 23 лицензиясы бар. Айта кету керек, барлық түлектер мамандық бойынша жұмыс істемейді, тек 38-40% - ы ғана мамандық бойынша барады.  Әлеуметтік қорғау жүйесінде 13 мыңға жуық маман, кеңесшілер, әлеуметтік жұмыс жөніндегі ассистенттер жұмыс істейді. Денсаулық сақтау, білім беру саласында, ІІМ жүйесінде, пенитенциарлық жүйеде жалпы алғанда 19 мыңға жуық. ҮЕҰ тек 5% Халыққа қызмет көрсету жүйесінде жұмыс істейді».

«Ұлағат Консалтинг Групп» ЖШС басшысы Марат Қайырленов әлеуметтік саланың толық қаржыландырылмағанын атап өтті. Оның пікірінше, Жол картасында мультипликативтік әсер беретін сәттерге назар аудару қажет. «Қарт адамдар – бұл қосымша ресурстар, сондықтан қарт адамдар үшін барлық әлеуметтік қызмет көрсету саласын құру қажет. Мысалы, қазір бұқаралық спорт туралы Заң қабылдануда, сондықтан қарт адамдарды тарту мәселесін қарастыру өте маңызды». 30 01 2020 5Сонымен қатар, сарапшы қарт адамды электронды қызмет көрсетуге және ойлау қабілетін өзгерте отырып, әртүрлі заттарды алып, әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытуды үйретсе, қарт адамдардың өмір сүру сапасын жақсартуға болатындығын атап өтті.

«Қоғамдық пікір» зерттеу институтының директоры Ботагөз Рақышева Қазақстанда Қарт адамдардың жағдайы бойынша жүйелі зерттеулер жүргізілмегенін растады. «Біз жастарды жақсы зерттейміз, бірақ зерттеу фокусынан аға буын түсіп қалды». Сарапшы оң баға алған Оңтүстік Кореяның тәжірибесімен бөлісті. «Оңтүстік Кореяда қарттар үйі мен балалар үйлері біріктірілді. Бұл қарт адамдарды әлеуметтендіру мәселелерін шешуге мүмкіндік берді, олар өз тәжірибелерін балаларға беріп, осы үшін жалақы алды. Бұл тәжірибе басқа қалаларда енгізілді». Осы жұмыс үшін оларға жалақы төледі.

Сараптамалық талқылау шеңберінде 2020-2022 жылдарға арналған «Белсенді ұзақ өмір сүру» Жол картасын әзірлеу қағидалары мен әдістері мәселелері бойынша сындарлы пікір алмасу болды. Кездесуге ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ қызметкерлері Жанна Кәрімова, Асара Мұқанова, Жанар Санхаева, Айдана Акесина, Алмас Арзықұлов, Жасұланбек Майлыбай, Айжан Молдағалиева, Гүлнар Бимағамбетова қатысты.

Басылымдар