Қазақстан тарапынан іс-шараға ҚСЗИ директорының орынбасары Дәурен Әбен, халықаралық қауіпсіздік бөлімінің басшысы Әлия Мұсабекова, халықаралық қауіпсіздік бөлімінің бас сарапшысы Мұхит Асанбаев, еуропалық және америкалық зерттеулер бөлімінің жетекші сарапшысы Алишер Әбдрешев және азиялық зерттеулер бөлімінің бас сарапшысы Жанарбек Джанабаев қатысты.

Кездесу барысында тараптар жаһандық саясаттағы негізгі үрдістерді, халықаралық және өңірлік қауіпсіздіктің өзекті мәселелерін, сондай-ақ Қазақстанның сыртқы саясатының басты қағидаттары мен бағыттарын талқылады.

Ұлыбританияның Корольдік қорғаныс зерттеулер колледжі – қорғаныс және стратегиялық қауіпсіздік саласындағы жоғары оқу орны. Ол 1927 жылы құрылған және Біріккен Корольдіктің Қорғаныс академиясының құрамына кіреді. Колледж жоғары буын офицерлерін, дипломаттарды және мемлекеттік қызметшілерді жоғары басшылық лауазымдарға даярлайды.

Сообщение ҚСЗИ сарапшылары Корольдік қорғаныс зерттеулер колледжінің делегациясымен кездесуге қатысты появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Сообщение Жаңа Конституция: мемлекет пен қоғам тірегі появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Кездесу барысында тараптар екі елдің қарым-қатынастарының өзекті мәселелері бойынша пікір алмасты. Атап айтқанда, тараптар 2026 жылғы қыркүйекте өтетін «Оңтүстік Корея – Орталық Азия» мемлекет басшылары саммиті, 2027 жылы Қазақстан Республикасы мен Корея Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 35 жыл толуы, сондай-ақ корей халқының Қазақстанға депортацияланғанына 90 жыл толуы секілді маңызды оқиғалар аясында екіжақты ынтымақтастықты одан әрі дамыту перспективаларын талқылады.

Тараптар халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелерді, жаңа геосаяси және геоэкономикалық жағдайда екіжақты ынтымақтастықты әртараптандыру мүмкіндіктерін, сондай-ақ жаңа технологиялар, жасанды интеллект және басқа да салалардағы әріптестікті кеңейту жолдарын қарастырды.

Бас консул Корея Республикасының Қазақстанды стратегиялық маңызы бар серіктес ретінде қарастыратынын атап өтті. Сонымен қатар ол көптеген оңтүстіккореялық компаниялар мен бизнес-жобалар шоғырланған Алматы қаласының ерекше мәртебесіне тоқталып, еліміздің ең ірі мегаполисінің әлеуеті мен мүмкіндіктерін зерделеуге бағытталған арнайы зерттеулер жүргізудің маңыздылығын айтты.

Кездесу қорытындысы бойынша Корея Республикасының зерттеу институттарымен байланыс орнату, Алматы қаласындағы Бас консулдықтың қолдауымен бірлескен семинарлар мен зерттеулер ұйымдастыру, олардың нәтижелерін жариялау, сондай-ақ екіжақты қатынастарға қатысты өзекті тақырыптар бойынша ашық дәрістер өткізу мүмкіндіктері талқыланды.

Сообщение ҚСЗИ-дың Алматы қаласындағы өкілдігінде Корея Республикасының Бас консулымен кездесу өтті появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Сообщение Қазақстандықтардың қанша пайызы мешітке жиі барып тұрады появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Қазақстандықтардың сексен алты пайызы өзін діндар деп санайды[1]. Бұл көрсеткіштің өзі-ақ Қазақстан қоғамында діни сәйкестіктің жаппай әлеуметтік нормаға айналып келе жатқанын көрсетеді. Бірақ социология алғашқы көрсеткішпен шектелмейді. Келесі сұрақ туындайды: адамдар өз сенімдерін іс жүзінде қалай ұстанады? Міне, осы жерде көрініс әлдеқайда күрделірек болып шығады: сауалнамаға қатысқандардың басым бөлігі діни мерекелерді сақтайды, тұрақты түрде дұға оқитындар айтарлықтай аз, ал мешітке үнемі баратындар қоғамның аз ғана бөлігін құрайды. Бұл деректер бір-біріне қайшы келмейді. Керісінше, олар діни өмірдің әртүрлі деңгейлерін көрсетеді — символдық тиесіліктен және мәдени қатысудан бастап күнделікті діни тәжірибе мен институционалдық қатысуға дейін. Бұл деңгейлердің әрқайсысының өзіндік әлеуметтік қызметі мен ішкі логикасы бар. Қазақстан қоғамындағы діниліктің осындай құрылымы қалай қалыптасқанын түсіну үшін отыз жыл бұрынғы кезеңге оралу қажет.

КСРО ыдырағаннан кейін қоғам күтпеген мәселемен бетпе-бет келді: кім болам? «Мен кіммін?» деген сұраққа жауап кеңестік бірегейлікпен және оны қалыптастырған мемлекетпен бірге жоқ болды. Қазақ бірегейлігі тіл, дәстүр, мәдени кодқа мұқтаж еді, ал мұның бәрі кеңестік жаңғыртудың ондаған жылы ішінде көптеген адамға, әсіресе қалалық қазақтарға, қолжетімсіз болып кетті. Ал ислам қатаң талаптар жүйесі ретінде емес, өзін-өзі айқындаудың қолжетімді тілі ретінде жол ұсынды. Өзіңді мұсылманмын дегенің — «мен кіммін?» деген сұраққа жауап бергенің. Бұндай жауап қарапайым, түсінікті де абыройлы болып шықты.

Әрине, жоғарыда айтылғандардың бәрі діннің рухани өлшемін жоққа шығармайды. Көптеген қазақстандық үшін діни сенім көпшілік алдында растауды қажет етпейтін жеке әрі терең тәжірибеге айналды. Эмпирикалық деректер исламның бір мезгілде бірнеше қызмет атқаратынын, яғни рухани да, идентификациялық та қызмет орындайтынын көрсетеді. Екеуі де шынайы. Екеуі де маңызды. Әлеуметтанушылар мұндай құбылысты мәдени дінилік деп атайды, мұнда дін ең алдымен тиесілік қызметін атқарады. Адам мерекелерге қатысады, салт-дәстүрді қолдайды, өзін дінімен сәйкестендіреді – бұл діни өмірдің шала түрі емес емес, оның толыққанды түрі. Қазақстандық контексте бұл табиғи құбылыс, өйткені дала исламы тарихи тұрғыдан ешқашан қатаң институционалданған емес. Ол мешіттің қатаң тәртібі арқылы емес, ауыз әдебиеті, отбасы салттары және мәдени рәсімдер арқылы таралған. Сірә, сол үшін қазақстандықтардың 88,6%-ы діни саладағы мемлекеттік саясатты қолдайды да, сонымен қатар 84,5%-ы ел зайырлы мемлекет болып қалуы керек деп санайды-ау. Бұл қайшылық емес, керісінше, дін мәдени бірегейлік ретінде зайырлы мемлекетпен тамаша қатар өмір сүретін қазақстандық модельдің көрінісі. Негізінде, қазақстандықтардың басым бөлігі дінді дәл осылай түсінеді.

Деректерді әлеуметтанулық талдау қазіргі Қазақстанда бір мезгілде қатар өмір сүріп отырған діндарлықтың үш түрін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді. Біріншісі – мәдени дінилік, ең кең тараған түрі. Адам өзін діндармын деп есептейді, мерекелерге қатысады, дәстүрлерді қолдайды, бірақ діни нормалар оның күнделікті мінез-құлқын міндетті түрде реттей бермейді. Бұл шала сенім емес, дінилік ең алдымен бірегейліктің нышаны ретінде көрінетін ерекше форма.

Екінші форма – практикалық дінилік, ол күнделікті дұғаны, мешітке тұрақты баруды, барлық діни талаптарды сақтауды көздейді. Мұнда дін мен мінез-құлықтың байланысы анағұрлым тығыз.

Үшінші форма – рефлексивті дінилік, ең күрделі түрі. Мұнда дін тілге айналады. Адамдар әділет, абырой, мәдени бірегейлікті діннің түсінігімен талқылайды. Дін қоғамдық дискурсқа догма ретінде емес, болып жатқанды ұғыну тәсілі ретінде енеді. Осы үш түр де бір қоғамда, тіпті көбіне бір адамның бойында қатар өмір сүреді.

Осылайша, Қазақстанда діннің тілге айналып келе жатқаны анық. Дін арқылы қоғам өзін сипаттайды, абырой шекараларын айқындайды, болып жатқан өзгерістерді түсіндіреді. Бұл тіл көпдеңгейлі: біреуден ол күнделікті дұға арқылы көрінсе, біреуден діни мерекелерді тойлаудан байқалады, ал енді біреуде дәстүрге тиесілі екендігін қарапайым сезінуден көрінеді. Осы деңгейлердің бәрі бір уақытта қатар өмір сүреді және жиынтығында қазақстандық дінилік моделі деп атауға болатын құбылысты құрайды. Бұл Таяу Шығыс үлгісінің көшірмесі де емес, кеңестік атеизмнің кері нұсқасы да емес, өз тарихы мен өз тәжірибесінен туған өзіндік модель.

[1] Эмпирикалық деректер ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігі Дін істері комитетінің тапсырысы бойынша 2024 жылы «MLGroup» зерттеу компаниясы дайындаған «Қазақстандағы мемлекеттік діни саясатты бағалау» атты аналитикалық есептен алынған. Сауалнамаға барлығы 6 000 респондент қатысты, 2024 жылдың әр тоқсанында 1 500 адамнан сауалнама алынған. Сауалнамаға 17 облыстан және республикалық маңызы бар 3 қаладан — Астана, Алматы және Шымкенттен 18 жастан асқан респонденттер қатысты.

Сообщение Дін – бірегейліктің бір бөлігі: неге қазақстандықтардың сенімі өзіндік сипатқа ие? появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Тараптар Қазақстан мен ЕО арасындағы ынтымақтастықтың өзекті бағыттарын талқылады. Сондай-ақ сұхбаттасушылар Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан конституциялық реформаның барысы мен маңызы жөнінде пікір алмасты.

Кездесу барысында қатысушылар Орталық Азияның аналитикалық институттары мен ЕО елдерінің «ми орталықтары» арасындағы сараптамалық өзара іс-қимыл перспективаларын қарастырды.

Жандос Шаймарданов ғылыми-сараптамалық диалог екіжақты әріптестіктің маңызды элементі екенін атап өтті. Осы орайда ол ҚСЗИ-дың институционалдық байланыстарды кеңейтуге, бірлескен зерттеу бастамаларын дамытуға және еуропалық сарапшылар қауымдастығымен кәсіби байланыстарды нығайтуға мүдделі екенін жеткізді.

Өз кезегінде Эдуардс Стипрайс Брюссельдің Қазақстанмен әріптестік қатынастарды жоғары бағалайтынын атап өтті. Арнайы өкіл ҚСЗИ-дың ЕО елдерінің аналитикалық және зерттеу орталықтарымен ынтымақтастығын дамытуға, оның ішінде бірлескен сараптамалық іс-шаралар өткізу арқылы қолдау көрсетуге дайын екенін білдірді.

Кездесу барысында экономикалық ынтымақтастық, тұрақты даму, көлік байланыстылығы және академиялық алмасу мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Кездесу қорытындысы бойынша тараптар конструктивті диалогты жалғастыруға және екінші трек дипломатиясын одан әрі ілгерілетуге дайын екенін растады.

Сообщение ҚСЗИ қабырғасында Еуропалық одақтың Орталық Азия бойынша Арнайы өкілімен кездесу өтті появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Сообщение Астана мен Ұлан-Батыр: Серіктестік қандай мүмкіндіктерге жол ашты появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Еңбекте Орталық Азияның геостратегиялық, экономикалық, инфрақұрылымдық және әлеуметтік-демографиялық өлшемдердегі дамуының негізгі үрдістері, тәуекелдері мен мүмкіндіктеріне кешенді талдау жасалған. Зерттеуде өңір ресурстар, инфрақұрылым, институттар және қоғамдық динамика өзара ықпалдасып, тұрақтылықтың бірыңғай жүйесін қалыптастыратын кеңістік ретінде қарастырылады.

Ерекше назар аймақтық тұрақтылықты шектейтін негізгі фактор ретінде су ресурстарына, транзиттік әлеуетті дамытуға, институционалдық үйлестіру сапасына, сондай-ақ демографиялық және әлеуметтік үдерістерге аударылды.

Басылымда геостратегиялық тәуекелдерге талдау, 2026–2030 жылдарға арналған даму сценарийлерінің матрицасы, сондай-ақ негізгі бағыттар бойынша – ресурстар, инфрақұрылым, институттар және әлеуметтік-демографиялық динамика салаларында 2040–2050 жылдарға дейінгі форсайт-болжамдар қамтылған.

Зертету еңбегі 2023–2026 жылдардағы сараптамалық сауалнамалар нәтижелеріне негізделіп, контент-талдау, салыстырмалы интерпретация және сценарийлік модельдеу әдістерін ұштастырады.

Ғылыми еңбекке саяси ғылымдар кандидаттары Д.К. Ахмедьянова мен М.Б. Асанбаев рецензент ретінде сараптамалық баға берген.

Басылым орыс (сілтеме) және ағылшын (сілтеме) тілдерінде қолжетімді, әрі оқырмандардың кең ауқымына арналған. Сонымен қатар ол сарапшыларға, мемлекеттік органдар өкілдеріне, зерттеушілерге, оқытушылар мен студенттерге арналған талдамалық, ғылыми-әдістемелік және анықтамалық материал ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Сообщение Орталық Азия – 2026: ҚСЗИ өңірдің стратегиялық шолуын дайындады появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Кездесу барысында екі институт арасында Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Құжат ұзақ мерзімді сараптамалық ынтымақтастықты дамытуға, ғылыми-талдамалық байланыстарды кеңейтуге, сондай-ақ екі елдің зерттеу орталықтары арасындағы институционалдық диалогті нығайтуға бағытталған.

Ж. Шаймарданов ҚСЗИ мен Моңғолияның сарапшылық қауымдастығы арасындағы өзара іс-қимылдың бүгінде жүйелі әрі мазмұнды арнада дамып келе жатқанын атап өтті.

Ал Золбоо Дашням Меморандумға қол қою кәсіби байланыстарды одан әрі кеңейтуге және бірлескен зерттеу бастамаларын дамытуға берік негіз болатынын айтты.

Кездесу барысында тараптар қазақстандық-моңғолиялық ынтымақтастығының қазіргі жай-күйі мен оны одан әрі дамыту перспективаларын талқылап, өңірлік және халықаралық күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.

Сообщение ҚСЗИ қабырғасында Моңғолия Ғылым академиясының Халықаралық зерттеулер институтымен меморандумға қол қойылды появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.

Сообщение Орталық Азияда су ресурстарын басқаруды цифрлық мониторинг негізінде күшейту ұсынылды появились сначала на ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ ЖАНЫНДАҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР ИНСТИТУТЫ.