2025 жылғы 21 қарашада Алматы Менеджмент Университетінде (AlmaU) «Ядролық қаруды таратпау туралы шарт (ЯҚТШ) режимін нығайту және жаһандық қауіпсіздік: сын-қатерлер мен перспективалар» тақырыбында халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. Іс-шараны AlmaU Халықаралық қатынастар институты ұйымдастырып, оның мақсаты ядролық қаруды таратпау режимінің қазіргі ахуалы мен келешегін, сондай-ақ ядролық қарусыздану саласындағы бастамаларды жан-жақты талқылау болды.
Конференцияға Қазақстанның және шетелдің белгілі ғалымдары мен сарапшылары, халықаралық ұйымдардың өкілдері, оқытушылар мен студенттер қатысты. Іс-шара ЯҚТШ режимін және жаһандық қауіпсіздікті нығайтуға қатысты білім және идея алмасу алаңына айналды. Қатысушылар қазіргі тәуекелдерді талқылап, оларды еңсеруге арналған ықтимал шешімдерді қарастырды. Сондай-ақ ЯҚТШ-ның үш тірегін – ядролық қарусыздану, ядролық қаруды таратпау және атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану бағыттарын нығайтудағы Қазақстанның рөлі де сөз болды.
Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы ҚСЗИ атынан конференцияға институт директорының орынбасары Дәурен Әбен және Алматы қаласындағы өкілдігінің басшысы Әсел Назарбетова қатысты. Өз сөзінде Д. Абен геосаяси трансформация үдерісі жағдайында ядролық қаруды таратпау режиміне төнетін негізгі сын-қатерлерді талдады. Оның пікірінше, қалыптасып келе жатқан жаңа ядролық тәртіп шағын және орта державалардың қауіпсіздігіне айтарлықтай тәуекелдер туындатады. Дегенмен, оның айтуынша, қазіргі жағдай Қазақстан үшін жаһандық таратпау режимін нығайтуға бағытталған бастамаларды одан әрі ілгерілетуге қосымша мүмкіндіктер де ұсынып отыр.
А. Назарбетова Қазақстанның антиядролық саясатының тарихи сабақтастығына ерекше назар аударды. Оның айтуынша, бұл саясат Семей ядролық сынақ полигонын жабу, ядролық қарудан өз еркімен бас тарту және еліміздің ядролық қарусыздану мен таратпау саласындағы әлемдік көшбасшы ретіндегі беделін қалыптастыру арқылы айқын көрініс тапты. Аталған ұстаным заңнамалық деңгейде бекітіліп, қазақстандық дипломатияның басты басымдықтарының біріне айналды.
Конференцияның қорытынды бөлімінде Д. Әбеннің модерациясымен «Ядролық қаруды тыйым салу кампаниясы: жаһандық ядролық нөл мүмкін бе?» тақырыбында сараптамалық пікірталас өтті. Сарапшылар студенттердің белсенді қатысуымен ядролық қаруға қарсы халықаралық тыйымдардың тиімділігін, ядролық державалар арасындағы шиеленістің күшеюі жағдайында ЯҚТШ-ның болашағын, ядролық қарусыз әлемге қол жеткізу мүмкіндігін, сондай-ақ Орталық Азияның ядролық қарудан азат өңір моделі ретіндегі рөлін талқылады.
