Айдар Құрмашев,
Азиялық зерттеулер бөлімінің басшысы
Республика күніне орай сөйлеген сөзінде Қасым-Жомарт Тоқаев жыл басынан бері жалпы сомасы 60 млрд доллар болатын 355 коммерциялық келісімге қол қойылғанын атап өтті. Президент халықаралық қызметті ел үшін нақты пайда әкелумен тікелей байланыстырды. Менің ойымша, бұл тұжырымды кеңірек қарастырған жөн: сыртқы саясат арқылы Қазақстан тек өз күшімен қалыптастыру қиын мүмкіндіктерге қол жеткізеді. (akorda.kz)
Мұндай мүмкіндіктер үшін бәсеке күшейіп келеді. ЮНКТАД деректеріне сәйкес, 2025 жылы әлемдегі тікелей шетелдік инвестициялардың 80%-дан астамы инвестиция қабылдаушы ең ірі жиырма елге тиесілі болды. Капитал өндіріс жүргізуге және нарықтарға шығуға қолайлы жағдай қалыптасқан жерлерге шоғырланады. Сондықтан ресурстардың болуы немесе тиімді географиялық орналасу ірі технологиялық серіктестің келуіне өздігінен кепілдік бермейді. Ел серіктесті тәуекелдері түсінікті әрі ұзақ мерзімді перспективасы бар ортада жұмыс істеуге болатынына сендіруі қажет. (unctad.org)
Қазақстан үшін көпвекторлы саясаттың осы тұрғыдан нақты экономикалық мәні бар. Әртүрлі елдермен ынтымақтастық технологияларды, қаржыландыру көздерін және өткізу нарықтарын таңдау мүмкіндігін кеңейтеді. Бұл шарттарды салыстыруға және қазақстандық кәсіпорындардың жобаларға неғұрлым терең қатысуы жөнінде келіссөз жүргізуге жол ашады. Елде жобаны дамытудың бірнеше іске асырылатын нұсқасы болғанда, оның келіссөздегі ұстанымы да нығая түседі.
Алайда шетелдік компанияның келуі – бұл үдерістің тек бастамасы. Мысалы, 2025 жылғы қазанда Қостанайда зауыт ашқан Kia компаниясы 310 млн доллар инвестиция салғанын хабарлады. Қазақстан үшін оның кейінгі тиімділігі мамандарымыздың қандай өндірістік операцияларды меңгеретініне және жергілікті жеткізушілердің қандай тапсырыстар алатынына байланысты. Тұрақты тапсырыс отандық компанияға жабдыққа инвестиция салуға, қызметкерлерді оқытуға және басқа халықаралық тапсырыс берушілермен жұмыс істеуге қажетті сапа стандарттарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Осылайша бір инвестициялық жоба тұтас кәсіпорындар тобының мүмкіндіктерін кеңейте алады. (worldwide.kia.com)
Сондықтан келісімдерге қол қойылғаннан кейін ел ішінде де дәл сондай нақты жұмыс жүргізілуі тиіс. Өндірістік жобаға сенімді энергиямен жабдықтау мен даярланған кадрлар қажет; жергілікті жеткізушіні тарту үшін қаржыландыру және тапсырыс берушінің талаптарын игеруге көмек керек. Жарияланған инвестициялық сомаларды нақты жұмыс істейтін жобаларға айналдыру міндеті тұр. Бұл жерде дипломатияның нәтижесі үкіметтің, өңірлердің және бизнестің қаншалықты үйлесімді әрекет ететініне байланысты.
Республика күні аясында бұл міндеттің егемендікке тікелей қатысы бар. Өзінің өндірістік құзыреттері мен қолжетімді бірнеше сыртқы нарығы бар ел шешім қабылдауда көбірек еркіндікке ие болады. Қазақстан үшін халықаралық ынтымақтастықтың ең маңызды нәтижесі де осы: әріптестік байланыстар кеңейген сайын кәсіпорындарымыз бен мамандарымыздың күрделірек міндеттерді шешу қабілеті артады.
