Мырзабек Туйғанов,
Өңірлермен жұмыс жөніндегі бөлімнің бас сарапшысы,
ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ-дың Қостанай облысындағы өкілі
Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауы стратегиялар мен тұжырымдамалар әзірлеуден білімге, технологияларға және терең өңдеуге негізделген экономиканы іс жүзінде қалыптастыруға көшуді айқындайды. Қостанай облысы үшін бұл бағыттың нақты экономикалық мазмұны бар. Дәстүрлі түрде астық өндіру және темір кенін өндіру тұрғысынан қарастырылып келген өңір елдің индустриялық орталықтарының бірі ретіндегі орнын біртіндеп нығайтып келеді. Бүгінде мұнда машина жасау, металлургия, өңдеу және логистика өндірістерінің өзара байланысты жүйесі қалыптасуда. Қазақстандағы машина жасау өндірісінің шамамен 25%-ы осы облыстың үлесіне тиеді. Бұл оның ұлттық экономиканы әртараптандырудағы рөлінің артып келе жатқанын көрсетеді. Өңірлік маманданудың сипаты да түбегейлі өзгеруде: шикізатты негізінен сыртқа шығарудың орнына қосылған құны жоғары өнім өндіруге, технологиялық құзыреттерді кеңейтуге және жаңа өндірістік тізбектер құруға жағдай жасалуда.
Бұл өзгерістердің нақты дәлелі – инвестициялық серпін. Соңғы үш жылда Қостанай облысының негізгі капиталына салынған инвестициялар көлемі 1,6 есе өсіп, 802 млрд теңгеге жетті, ал үш жыл ішіндегі жиынтық салым шамамен 2 трлн теңгеге бағаланады. Бұл көрсеткіштердің артында нақты өндіріс орындары тұр: құны 131,5 млрд теңге, жобалық қуаты жылына 70 мың автомобиль болатын KIA автозауытын, 238,7 млрд теңге инвестиция тартылған KAMLIT шойын құю өндірісін, сондай-ақ жүк ағындарын ұлғайтуға және транзиттік әлеуетті дамытуға бағытталған «Тобыл» көлік-логистика кешенін атауға болады. Олардың экономикалық әсері күрделі салымдар көлемімен ғана шектелмейді. Автомобиль жасау қосалқы бөлшектерге сұраныс қалыптастырады, металлургия жергіліктендіру деңгейін тереңдетуге алғышарт жасайды, ал логистикалық инфрақұрылым ішкі және сыртқы нарықтарға шығу шығындарын азайтады. Дәл осы салалардың өзара ықпалдастығы инвестициялық өсімді еңбек өнімділігі мен өңір экономикасының бәсекеге қабілеттілігін тұрақты арттыруға айналдыра алады. Сонымен қатар табыстың басты өлшемі іске қосылған кәсіпорындардың саны емес, қазақстандық құрамдас бөліктердің үлесі, жергілікті жеткізушілердің дамуы, білікті жұмыс орындарының ашылуы және шикізаттық емес экспорттың кеңеюі болмақ.
Облыстың әлеуметтік және инфрақұрылымдық саясаты да өлшенетін нәтижелер беруде. 2025 жылы 517 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріліп, белгіленген жоспар асыра орындалды. 2026 жылы тағы 520 мың шаршы метр тұрғын үй салу көзделген. Соңғы жылдары 276,4 млрд теңге бөлініп, шамамен 3300 шақырым автомобиль жолы жөнделді. Үш жыл ішінде 100-ден астам әлеуметтік нысан, оның ішінде 10 мектеп, 15 балабақша, 35 медициналық және 39 спорт нысаны ашылды.
Бұл көрсеткіштер экономикалық өсім мен өмір сапасының іс жүзіндегі өзара байланысын көрсетеді: жаңа кәсіпорындарға білікті мамандар қажет, ал кадрлардың өңірде тұрақтап қалуы тұрғын үйдің, білім берудің, медициналық қызметтердің және көлік инфрақұрылымының қолжетімділігіне тікелей байланысты. Құрылымдық өзгерістердің қосымша факторы – энергетика. Рудный қаласында қуаты 1,2 ГВт болатын жел электр паркін салу жобасы іске асырылуда, оған шамамен 468 млрд теңге инвестиция салынады. Жобаны жүзеге асыру облыстағы жаңартылатын энергия өндірудің белгіленген қуатын 32 еседен астам арттырып, 1,6 ГВт-қа жеткізуге мүмкіндік береді.
Өнеркәсіптік өңір үшін бұл экологиялық бастама ғана емес, сонымен қатар энергия теңгерімін әртараптандыруға, жаңа өндірістер үшін инфрақұрылымдық алғышарттар жасауға және экономиканың технологиялық орнықтылығын нығайтуға мүмкіндік. Бұл ретте энергетикалық ауысудың тиімділігі тек орнатылған қуатпен емес, энергиямен жабдықтаудың сенімділігімен, желілік инфрақұрылымның дамуымен және кәсіпорындар мен халық үшін электр энергиясының экономикалық қолжетімділігімен айқындалады.
Алайда жаңа экономикалық модельдің орнықтылығын дәлелдеу үшін қазіргі қайшылықтарды еңсеру қажет. 2026 жылдың басында тау-кен өндіру өнеркәсібіндегі өндіріс 12,4%-ға төмендесе, өңдеу секторы 3,7–6,4% аралығында оң серпінді сақтады. Демографиялық фактор да маңызды: Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2026 жылғы қаңтар-тамыз айларында облыста халықтың табиғи кемуі 525 адамды құрады, ал 1 қыркүйектегі тұрғындар саны 818,4 мың адам болды.
Осы тұста сұрақ туындайды: өңдеу өнеркәсібінің өсімі шикізат секторының құлдырауын өтей ала ма, ал инвестициялар ағыны демографиялық сын-қатерлерді еңсеруге жағдай жасай ма? Жауап өңірдің жаңа өндірістік қуаттарды жұмыспен қамтудың, табыс өсімінің және еңбек өнімділігін арттырудың ұзақмерзімді көздеріне айналдыру қабілетіне байланысты. Бұған қоса, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйек деректері негізгі капиталға салынған инвестициялар 480,4 млрд теңгені немесе өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 100,8%-ды құрағанын көрсетеді. Бұл инвестициялық серпінді сақтауға ерекше назар аударуды талап етеді.
Осылайша, Қостанай облысында Президент айқындаған экономикалық бағыттың негізгі өңірлік игілігін көрушілерінің біріне айналуға нақты алғышарттар бар. Алайда шешуші мәнге инвестициялар мен өндірістік қуаттарды сан жағынан ұлғайтудан экономика құрылымындағы, жұмыспен қамтудағы және халықтың әл-ауқатындағы сапалық өзгерістерге көшу ие болады. Жаңа тарихи кезеңнің практикалық мәні де осында: Қостанай облысы жалпыұлттық басымдықтарды жай ғана ұстанып қоймай, қуатты, серпінді әрі технологиялық дамыған экономикасы бар Қазақстанның индустриялық және инфрақұрылымдық негізін қазірдің өзінде қалыптастырып келеді.
