2026 жылғы 7–8 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов Абу-Дабиде өткен Hili Forum 2026 халықаралық форумына қатысты. Форумға 35-тен астам елден 1 000-нан аса қатысушы мен 55-тен көп спикер жиналды.
«Gulf at Crossroads: Conflict, Consequences and Course Correction» деген ортақ тақырыпқа арналған форумды Emirates Center for Strategic Studies and Research (ECSSR) Anwar Gargash Diplomatic Academy (AGDA) академиясымен бірлесіп ұйымдастырды.
Талқылаудың өзегі ірі державалар бақталастығының күшеюі, Таяу Шығыстағы қақтығыстар, сондай-ақ жаһандық көлік, энергетика және технология жүйелерінің осалдығы артқан жағдайда халықаралық тәртіп пен қауіпсіздік архитектурасының өзгеруі болды. Пікірталастың басты назарында стратегиялық автономия, өңірлік қауіпсіздік, геоэкономикалық орнықтылық, көлік байланыстылығы және орта державалардың арта түскен рөлі тұрды. Ұйымдастырушылар талқылауды үш негізгі бағыт бойынша топтастырды: геосаясат, геоэкономика және геотехнология.
ҚСЗИ директоры Швецияның бұрынғы Премьер-Министрі әрі сыртқы істер министрі Карл Бильдтпен, сондай-ақ Сербияның экс-сыртқы істер министрі, БҰҰ Бас Ассамблеясының бұрынғы төрағасы Вук Еремичпен бір сессияда сөз сөйледі. Пікірталас ірі күш орталықтарының бәсекесі жағдайында орта державалардың стратегиялық автономиясын қалай сақтай алатынына және өңірлік әрі жаһандық тұрақтылыққа қандай нақты үлес қоса алатынына арналды.
Жандос Шаймарданов сөзінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тұжырымдаған «Қазақстан – жауапты орта держава» деген ұстанымға тоқталды. Президент бұған дейін де ел сыртқы саясатының барынша теңгерімді болуға және мемлекеттің стратегиялық мүдделерін қорғап, ілгерілетуге бағытталуға тиіс екенін атап өткен болатын.
«Мұндағы түйінді сөз – «жауапты». Әңгіме ерекше мәртебеге таласу туралы емес, дербес сыртқы саясат жүргізіп, халықаралық тұрақтылыққа нақты үлес қоса білу қабілеті туралы болып отыр. Ұлы державалар бәсекесі күшейген тұста таңдау еркіндігін сақтап, түрлі күш орталықтарымен қарым-қатынас құра алатын елдердің маңызы арта түседі», — деді ол.
Директор стратегиялық автономия ұғымына бөлек тоқталды. Оның айтуынша, Қазақстан үшін бұл бейтараптықты немесе әріптестерден бірдей қашықтықта тұруды білдірмейді, керісінше, шешімді дербес қабылдауға жеткілікті кеңістіктің болуын көздейді.
«Қазақстанның стратегиялық автономиясының өзара байланысты үш өлшемі бар. Біріншісі – ел ішіндегі орнықты институттар: саяси жаңғыру, жаңа Конституция және мемлекеттік институттардың жаңартылған архитектурасы мемлекеттің заманауи сын-қатерлерге бейімделу қабілетін арттырады. Екіншісі – әртараптандырылған сыртқы әріптестік: Қазақстан сыртқы саяси бағытының дербестігін сақтай отырып, түрлі күш орталықтарымен қатынас дамытып келеді. Үшіншісі – байланыстылық және балама бағыттар: көлік, энергетика және экономикалық байланыстардың дамуы осалдықты азайтып, таңдау кеңістігін кеңейтеді. Институционалдық орнықтылық, әртараптандырылған әріптестік және байланыстылық бірлесе келе шынайы стратегиялық автономияның негізін қалайды», — деп түсіндірді ҚСЗИ директоры.
Мұндай көзқарас Қазақстанда жүргізіліп жатқан саяси жаңғыру логикасымен үндеседі. Қасым-Жомарт Тоқаев оның басты мақсатын «Қазақстанның әлеуетін нығайту, мемлекеттілігіміздің заманауи сын-қатерлерге дайындығын арттыру» деп айқындап, мемлекеттік институттарды мазмұндық тұрғыдан түрлендіру және олардың өзара іс-қимылын жақсарту қажеттігін атап өткен еді.
Пікірталас қорытындысында ҚСЗИ директоры орта державалардың, оның ішінде Орталық Азия мен Парсы шығанағы елдерінің көлденең өзара іс-қимылын тығыздау келешегі мол екенін айтты. Мұндай ынтымақтастық өңірлік қауіпсіздікті, көлік байланыстылығын, энергетиканы, инвестицияны, жаңа технологияларды және көпжақты өзара іс-қимыл тетіктерін дамытуды қамти алады.
