Ольга Калдыбаева,
ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ
Қоғамдық пікірді зерттеу бөлімінің бас сарапшысы
Жастардың әлеуметтік топ ретіндегі жас ерекшеліктері мен әлеуметтік мәртебенің өтпелілігіне байланысты әрқашан сыни көзқараста болады, мемлекеттен алшақ болады және наразылыққа бейім деген орнықты стереотип қалыптасқан. Бұған әсер ететін негізгі факторлар ретінде, әдетте, жасөспірімдік максимализм, беделді тұлғалардан алшақтау және өзіндік сәйкестікті іздеу, прагматикалық есепке қарағанда эмоцияға көбірек берілу, өмірлік міндеттемелердің жоқтығы және идеалдарға айқын сұраныс көрсетіледі. Осы ерекшеліктер қоғамдық өзгерістердің қарқынды үдерісі аясында жастарды кез келген қоғамдағы ең осал және соған сәйкес ең наразылық белсенділігі жоғары әлеуметтік топтардың біріне айналдырады.
Алайда әлемнің көптеген елдерінің тәжірибесі жастардың автоматты түрде наразылыққа бейім немесе мемлекеттен алшақ топ емес екенін көрсетеді. Жастардың энергиясы мен әлеуетін ел дамуы үшін қуатты ресурсқа айналдыруға тиімді жастар саясаты қабілетті, соның нәтижесінде жаңа буынға тән бірегей әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктер сындарлы қызмет пен қоғамдық прогреске бағытталады. Мемлекет тарапынан жүйелі қолдау көрсетілген жағдайда, наразылық көріністерінің орнына жастардың ерекшеліктері жоғары азаматтық белсенділік түрінде көрініс табады.
Дәл осы қағидат – сенім арқылы наразылық көңіл-күйін оптимизммен алмастыру – қазіргі Қазақстанның мемлекеттік жастар саясатының негізінде жатыр. Қазақстан тәжірибесі жастарға мансаптық өсу үшін нақты мүмкіндіктер беріліп, олардың үні естілген жағдайда, олардың күш-жігері көшедегі қарсыласуға емес, жасампаздық пен шығармашылыққа бағытталатынын айқын көрсетеді.
Соңғы әлеуметтік зерттеулердің деректеріне сәйкес, бүгінде Қазақстан жастары қоғамдағы ең оң көзқарастағы, біртұтас әрі мемлекетке сенімді топтардың бірі болып табылады. Зерттеу нәтижелері 18–29 жас аралығындағы жастардың шынайы өмірді оң қабылдау деңгейі бойынша барлық негізгі бағыттарда дерлік көш бастап тұрғанын айқын көрсетеді. Жастардың 96,7%-ы қазіргі өміріне қанағаттанатынын білдірген (бұл ел бойынша орташа көрсеткіштен 3 пайыздық тармаққа жоғары), оның ішінде сауалнамаға қатысқандардың 70,8%-ы өз өміріне толықтай қанағаттанатынын атап өткен.
Бүгінде Қазақстан жастары мемлекеттік биліктің негізгі институттарына жоғары деңгейде сенім білдіріп, әлеуметтік оптимизм мен мемлекеттің даму бағытының дұрыстығына нық сенім танытуда.
- Ел Президентіне жастардың 91,4%-ы сенім білдіреді.
- 89,3%-ы Қазақстанның дұрыс бағытта дамып келе жатқанына сенімді.
- 87,0%-ы елдегі қазіргі ахуалды тұрақты деп бағалайды.
- 84,3%-ы алдағы бір жыл ішінде өз өмірінің одан әрі жақсаратынын күтеді.
- 79,0%-ы мемлекетті «халық үніне құлақ асатын мемлекет» деп санап, азаматтардың сұраныстары мен өтініштеріне назар аударылатынын атап өтеді.
Бұл көрсеткіштер жаңа буын қазақстандықтардың өзін мемлекетке қарсы қоймай, керісінше оны сенімді серіктес әрі тұрақтылықтың кепілі ретінде қабылдайтынын айқын көрсетеді. Әлеуметтік оптимизмнің жоғары деңгейі – жай ғана соқыр сенімнің көрінісі емес, бұл Қазақстанда жастар үшін жасалып жатқан нақты мүмкіндіктердің нәтижесі. Жастардың мұндай оң көзқарасы бірнеше іргелі негіздерге сүйенеді:
- Қолжетімді әрі сапалы білім беру. Жастар ел ішіндегі білім беру жүйесінің жаңғыртылып жатқанын, гранттар санының артып, әлемнің жетекші жоғары оқу орындарының филиалдары ашылып жатқанын көріп отыр. Бұл сапалы кәсіби қалыптасуға кепілдік беріп, жастарға өз болашағын ел ішінде сенімді түрде құруға мүмкіндік береді..
- Озық цифрлық орта. Қазақстандағы цифрлық мемлекеттік қызметтер мен электрондық сервистердің жоғары деңгейде дамуы заманауи ұрпақтың сұраныстарына толық жауап береді. Ашық, жоғары технологиялық және жедел цифрлық ортаның қалыптасуы бюрократиялық кедергілерді азайтып, әлеуметтік игіліктерге тең қолжетімділікті қамтамасыз етеді және жастар кәсіпкерлігінің дамуына қолайлы жағдай жасайды.
- Нақты әлеуметтік лифтілер. Мемлекет жастар үшін ел басқару ісіне қатысудың тікелей әрі түсінікті жолдарын қалыптастыруда. Президенттік жастар кадр резерві, сондай-ақ Мәжіліс пен мәслихаттардағы депутаттық квоталар сияқты жобалар жүйенің жаңа буын өкілдеріне ашық екенін іс жүзінде дәлелдейді. Бұл жастарға кадрлық саясаттың ашықтығын көрсетіп, іріктеудің негізгі өлшемдері кәсібилік, талант және меритократия екенін айқындайды.
- Жоғары мансаптық ұтқырлыққа деген сенім. Бүгінде Қазақстан жастарына бір жұмыс орнында ондаған жыл бойы қызметтік өсу мүмкіндігін күтудің қажеті жоқ. IT, дизайн, медиа, маркетинг және жеке кәсіпкерлік сияқты жаңа салалардың қарқынды дамуы кешегі түлектерге өз білімдері мен дағдыларының арқасында қысқа мерзімде жетістікке жетуге мүмкіндік береді. Жастар қазіргі еңбек нарығында адамның бағалануы тек еңбек өтіліне немесе таныстық байланыстарға ғана тәуелді емес екенін, нақты нәтижелер мен тың идеялардың да маңызды рөл атқаратынын көріп отыр. Бұл адал еңбек пен бастамашылдықтың табыстың артуына және қоғам тарапынан мойындалуға жол ашатынын нақты түсінуге мүмкіндік береді.
- Жеке тұрғын үйдің қолжетімділігі. Баспаналы болу мәселесі жас қазақстандықтар үшін қол жеткізу мүмкін емес мақсат болып көрінбейді. «Наурыз» және «Отау» сияқты жеңілдетілген ипотекалық бағдарламалар, «Жас отбасы» арнайы несиелері, жалдау ақысын субсидиялау тетіктері және әкімдіктердің өңірлік жобалары сияқты мемлекеттік тұрғын үй бастамалары жастарға отбасы құру үшін берік материалдық негіз қалыптастырады, тұрмыстық алаңдаушылықты азайтады және өз елінде өмір сүріп, еңбек етуге деген ұмтылысты күшейтеді.
Бір айта кетерлігі, қазақстандық жастардың оң көзқарасы мен мемлекетке деген сенімі енжар күту ұстанымымен ешқандай байланысы жоқ. Керісінше, мемлекетке деген сенім олардың әрекет етуге деген ынтасын арттыруда. Жастар еріктілік қызметін белсенді түрде дамытып, экологиялық және қайырымдылық жобаларды жүзеге асыру арқылы өз қалалары мен ауылдарының өмірін жақсартуға үлес қосуда. Олар барлық жауапкершілікті билікке жүктемей, өздері де оң өзгерістердің бастамашысы әрі жүзеге асырушысына айналуда. «Халық үніне құлақ асатын мемлекетпен» өзара іс-қимыл тең құқылы диалог қағидатына негізделген: жастар өз идеяларын ұсынады, нақты кері байланысты көреді және өз пікірлерінің елдегі шешімдер қабылдау үдерісіне шын мәнінде ықпал ететінін түсінеді.
