2026 жылғы 1 шілде күні Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы күшіне енді. Бұл күн мемлекетіміздің дамуының жаңа кезеңінің басталғанын білдіреді. Конституция құқық нормаларының жай ғана жиынтығы емес, елдің бүгіні мен болашағы құрылатын құндылықтарды бейнелейтін қоғамдық шарт.
Жаңа Конституцияның ерекше құндылығы оны дайындау процесінің өзінде жатыр. Жоба кәсіби заңгерлерді, сарапшы қауымдастығының және азаматтық қоғам институттарының өкілдерін тарта отырып, Конституциялық комиссия тарапынан әзірленді. Жұмыс барысында азаматтардан ұсыныстар келіп түсіп, түрлі тәсілдер мен құқықтық шешімдер талқыланды. Сондықтан жаңа Конституцияны шын мәнінде Халық Конституциясы деуге де болады. Жаңа Конституция кабинет-кулуарда емес, кең қоғамдық диалог пен кәсіби заңгерлік жұмыстың арқасында әзірленді.
Жаңа Негізгі заңда зайырлы мемлекет қағидаты ерекше орын алады. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Дін істері комитетінің деректері бойынша, елімізде 18 конфессияны білдіретін 3999 тіркелген діни бірлестік бар. Қазақстан үшін зайырлылықтың конституциялық формуласы азаматтардың діни наным-сенімдері мен дүниетанымына қарамастан теңдігін қамтамасыз ететін кепілдік болып табылады. Зайырлы мемлекет дінді құрметтейді, бірақ өзін ешбір конфессиямен теңестірмейді. Ол әрбір адамға ар-ождан бостандығын қамтамасыз ете отырып, қоғамды қандай да бір идеологияны немесе діни үстемдікті таңудың кез келген әрекеттерінен қорғайды.
Қазақстан тарихы әртүрлі мәдениеттерге, дәстүрлерге және наным-сенімдерге құрметпен қарау этносаралық және конфессияаралық келісімнің бірегей моделін қалыптастыруға мүмкіндік бергенін айқын көрсетеді. Жаңа Конституция бұл дәстүрді сақтап қана қоймай, мемлекеттің зайырлы сипатын ұлт дамуының бас негіздерінің бірі ретінде бекіте отырып, оны сапа тұрғысынан жаңа деңгейге көтереді.
Конституцияның елді білімге, ағартуға, мәдениетке, ғылымға және инновацияға бағдарлауы да аса маңызды. Қазіргі мемлекет күшті адами капиталсыз табысты бола алмайды. Сондықтан конституциялық модельдің орталығында адам, оның қадір-қасиеті, құқықтары, өзін-өзі жүзеге асыру және жасампаз еңбек ету мүмкіндіктері тұр.
Жаңа Конституция мемлекет институттарын жаңғыртуға, заңдылықты нығайтуға, басқару тиімділігін арттыруға және тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз етуге арналған құқық негізін қалыптастырады.
Кез келген Конституция бүгінгі күн сұрақтарына ғана жауап беріп қоймай, алдағы онжылдықтарға бағыт-бағдар беруі тиіс. Жаңа Негізгі заң құқық үстемдігі, білім, мәдениет, зияткерлік меншік және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілік дамудың негізгі қағидаттарына айналатын құндылықтар жүйесін қалыптастырады.
Дәл осы берік негізде Қазақстан қоғамдық бірлікті сақтап, заманауи, ашық әрі бәсекеге қабілетті ел ретінде алға нық қадам баса алатынына сенімдімін.
Елнар Берікбаев,
ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ
Стратегиялық талдау бөлімінің басшысы
